Spring naar hoofd-inhoud

Pilot Walviskadaver

Een kadaver van een groot zeezoogdier spreekt zeer tot de verbeelding. De huidige praktijk is dat grote kadavers, na onderzoek, worden geruimd. Nadat eind november 2020 een dwergvinvis van 4,70 meter aanspoelde op Rottumerplaat, heeft Rijkswaterstaat in samenspraak met het ministerie van LNV en Staatsbosbeheer besloten om het kadaver op een veilige plek te laten liggen op het onbewoonde eiland in de Waddenzee. De locatie biedt namelijk een unieke kans voor monitoring van het kadaver en de impact die dat heeft op de natuur.

Op deze pagina kunt de natuurlijke afbraak van het kadaver volgen.

De Waddenunit van het ministerie van LNV spoorde de walvis op, na een seintje van een garnalenvisser. Via de strandingscoördinator LNV is de melding door Rijkswaterstaat opgepakt. Nadat bleek dat er vanuit musea en onderzoeksinstellingen geen animo was voor het kalfje, was de keuze: opruimen of gecontroleerd laten liggen.

Veilig voor scheepvaart
Rijkswaterstaat heeft in overleg met het ministerie van LNV en Staatsbosbeheer geconcludeerd dat dit een unieke kans is om op een natuurlijke manier te kijken naar de ecologische impact van grote kadavers. Dit is mede ingegeven door het  “kadaverpilot sublitoraal” van PRW waarvan de uitvoering onder leiding staat van Rijkswaterstaat.

Met het schip ‘De Harder’ van de Waddenunit is het dier verplaatst en iets meer het eiland opgebracht. Zo kan het niet meer het water in verdwijnen waardoor het geen gevaar oplevert voor de scheepvaart.

Om het ontbindingsproces van het walviskadaver goed in beeld te krijgen is dit filmpje gemaakt in de vorm van een zogenaamde timelapse. Je ziet hierin de ontbinding van het walviskarkas tussen half december en eind januari in iets meer dan twee minuten. Het duurde best een tijdje voordat de eerste aaseters zich meldden, maar zoals je ziet, worden dit er steeds meer. Let ook op de verkleuring en inzakking van het karkas tegen het einde van het filmpje.

Unieke kans
De locatie biedt een uitgelezen kans om de ecologische meerwaarde van het afbraakproces in beeld te brengen. De Rottums zijn verboden gebied, je mag er niet komen, en de walvis ligt beschut in de duinen. De wadplaat is onbewoond, met uitzondering van seizoensgebonden vogelwachters, wetenschappers en enkele vrijwilligers. Onderzoekers kunnen het proces van ontbinding dus relatief ongestoord in de gaten houden.

Monitoring kadaver
Wageningen Marine Research voert de monitoring uit, met de onderzoekers Martin Baptist, Mardik Leopold, Hans Verdaat en Marinka van Puijenbroek. Zo zijn er camera’s geïnstalleerd om het biologische proces van de ontbinding vast te leggen. Welke andere dieren en organismen profiteren hiervan? Welke ontdekkingen doen we over de impact op vegetatie, bodemkwaliteit of bijvoorbeeld duinvorming?

De monitoring wordt door Rijkswaterstaat geregeld vanuit de Basismonitoring Wadden. Hier werken alle beheerorganisaties van de Waddenzee samen om wetenschappelijke kennis te ontwikkelen over (natuur)beheer. Bovendien worden de risico’s in beeld gebracht, denk daarbij aan ‘ontploffingsgevaar’ en stankoverlast. Rijkswaterstaat verwacht binnen een jaar de eerste resultaten in beeld te hebben. 

Natuurbeheer Werelderfgoed Waddenzee
Kadavers bleven vroeger liggen op stranden, maar tegenwoordig worden ze op (recreatie)stranden gezien als (chemisch) afval en afgevoerd op een vrachtwagen. De vraag is of dat vanuit biodiversiteit ook wenselijk is. De monitoringsresultaten kunnen bijdragen aan het ‘omdenken’ over natuurbeheer voor Werelderfgoed Waddenzee.

Meer informatie:

website walvisstrandingen.nl
website Universiteit Utrecht

Afbraakproces in beeld

25-02-21

Op 25 februari 2021 maakten we een vierde detailfoto van het kadaver. Wat direct opvalt is de roodbruine verkleuring van het kadaver. Dit wordt veroorzaakt door chemische reacties die optreden in de afbraak van vetten, vetzuren en aminozuren. Een bruinverkleuring treedt ook op wanneer je vlees of vis te lang buiten de koelkast laat liggen. De toegenomen temperatuur speelt waarschijnlijk een belangrijke rol in de opgetreden verkleuring; het was 16-17 graden Celsius op Rottumeroog in de week van 22 februari. Het kadaver is nog steeds grotendeels intact. Eerder vertoonden alleen de staart, de borstvin en de relatief dunne huid van de kaken sporen van vraat. Nu zijn er ook vraatsporen op enkele andere plekken in de huid te zien. Deze plekken bevinden zich met name aan de achterzijde en op ‘pikhoogte’ van eksters en kraaien wanneer ze naast het kadaver op de grond staan.

download hier het meetverslag van
25-02-2021

27-01-2021

Op 27 januari 2021 maakten we een derde detailfoto van het kadaver. Er zijn sporen van vraat door vogels te zien. Zowel in de linker- als rechteronderkaak is het bot blootgelegd door vogels die op het kadaver, of op de grond naast het kadaver staan. Op de plek waar een lap huid en onderliggende blubber ter grootte van 15x15 cm is verwijderd voor onderzoeksdoeleinden is een opening in het kadaver ontstaan. In de opening zijn pezen te zien overliggend aan de rugspieren. Door ontbinding vergaat zachter spierweefsel eerder dan de draderige pezen. Aan de achterzijde is een reep huid losgelaten. De staartvin is rafelig aangevreten en een losliggende lap huid is verdwenen. De zwelling van de tong is afgenomen en de onderkaak is meer gesloten. Het kadaver is aan de voorzijde ingevallen waardoor een kommetje ontstaat waarin regenwater blijft staan. De opperhuid is wit en bruin verkleurd. De delen van de huid die tijdens het aanspoelen reeds geschonden waren, vertonen de grootste verkleuring.

download hier het meetverslag van
27-01-2021

16-12-2020

Op 16 december 2020 werd een tweede detailfoto gemaakt van het walviskadaver. Wat ons opviel was dat er nog geen sporen waren van vraat door vogels. Zelfs niet in de verse wond die wij maakten op 28 november bij het wegsnijden van een stuk huid van 15x15 cm voor onderzoek. De rode schaafwonden aan de huid - die op 28 november te zien waren - vertonen nu ontkleuring door degradatie van bloed. Ongeschonden delen van de donkergrijze huid worden grauwer van kleur. De achterrand van de staart is verkleurd naar lichtgrijs. Het gehemelte is aan het verkleuren van (vers) rozerood naar bruin en dit gebeurt van binnen naar buiten. De tong is nog meer gezwollen en heeft vooral de onderkaak weggeduwd waardoor de bek van het kadaver verder open staat.

download hier het meetverslag van
16-12-2020

28-11-2020

Op 28 november 2020 legden we een eerste veldbezoek af bij het walviskadaver dat drie dagen daarvoor was aangespoeld. We maakten met een stereocamera een nauwkeurige foto. Tijdelijke referentiepunten werden aangebracht en ingemeten waarmee de exacte positie en afmetingen van het kadaver kunnen worden vastgesteld. De dwergvinvis had zo te zien enkele weken in zee gedobberd. De ogen ontbraken en ook de baleinen zaten niet meer in de bek. De tong was opgezwollen en de huid had schaafwonden door het schuren over het strand. De stank viel mee.

download hier het meetverslag van
28-11-2020

Monitoring cam foto's